خطبه ۳۲ نهج البلاغه
تاریخیة ، اجتماعیة ، اخلاقیة ، سیاسیة
وَ مِنْ خُطْبَة لَهُ (عَلَیْهِالسَّلامُ)
از خطبه های آن حضرت است
در نکوهش زمان خود
۱. العدّ التنّازلى للامّة الاسلامیة
«أَیُّهَا النَّاسُ،»۱
ای مردم،
«إِنَّا قَدْ أَصْبَحْنَا فِی دَهْر عَنُود، وَ زَمَن کَنُودٍ،»۲
ما در روزگاری منحرف، و زمانی غرق کفران درآمده ایم،
«یُعَدُّ فِیهِ الْمُحْسِنُ مُسِیئاً،»۳
زمانی است که نیکوکار بدکار شمرده می شود،
«وَ یَزْدَادُ الظَّالِمُ فِیهِ عُتُوّاً،»۴
و ستم پیشه بر طغیانش می افزاید،
«لَا نَنْتَفِعُ بِمَا عَلِمْنَا،»۵
از آنچه دانیم سودی نبریم،
«وَ لَا نَسْأَلُ عَمَّا جَهِلْنَا،»۶
و از آنچـه ندانیـم نپرسـیم،
«وَ لَا نَتَخَوَّفُ قَارِعَةً حَتَّى تَحُلَّ بِنَا.»۷
از خطـرات ترسی نداریـم تا بر سـرمان فـرود آیـد.
۲. طبقات الناس بعد رحلة النّبىّ (صلىاللهعلیهوآلهوسلم)
«وَ النَّاسُ عَلَى أَرْبَعَةِ أَصْنَاف:»۸
مردم بر چهار دسته اند:
«مِنْهُمْ مَنْ لَا یَمْنَعُهُ الْفَسَادَ فِی الْأَرْضِ»۹
گروهی از آنان مانعی از فساد در زمین ندارند
«إِلَّا مَهَانَةُ نَفْسِهِ،»۱۰
مگر پستی نفس،
«وَ کَلَالَةُ حَدِّهِ،»۱۱
و کندی اسلحه،
«وَ نَضِیضُ وَفْرِهِ.»۱۲
و کمـی مـال.
«وَ مِنْهُمْ الْمُصْلِتُ لِسَیْفِهِ،»۱۳
گروه دیگر اسلحه برکشیده،
«وَ الْمُعْلِنُ بِشَرِّهِ،»۱۴
شر خود را آشکار کرده،
«وَ الْمُجْلِبُ بِخَیْلِهِ وَ رَجِلِهِ،»۱۵
سواره و پیاده دنبال خود راه انداخته،
«قَدْ أَشْرَطَ نَفْسَهُ،»۱۶
خود را برای فساد آماده نموده،
«وَ أَوْبَقَ دِینَهُ لِحُطَام یَنْتَهِزُهُ،»۱۷
دین خود را تباه کند برای اندکی از مال دنیا که به غارت برد،
«أَوْ مِقْنَب یَقُودُهُ،»۱۸
یا سوارانی که به دنبالش بیفتند،
«أَوْ مِنْبَر یَفْرَعُهُ.»۱۹
و یا مسندی که بر آن نشیند.
«وَ لَبِئْسَ الْمَتْجَرُ أَنْ تَرَی الدُّنْیَا لِنَفْسِکَ ثَمَناً،»۲۰
چه تجارت بدی است که دنیا را ارزش خود دانی،
«وَ مِمَّا لَکَ عِنْدَ اللهِ عِوَضاً!»۲۱
و آن را عوض آنچه نزد خدا برای تو مهیاست قرار دهی!
«وَ مِنْهُمْ مَنْ یَطْلُبُ الدُّنْیَا بِعَمَلِ الْآخِرَةِ،»۲۲
گروه دیگر آن که با عمل آخرت دنیا خواهد،
«وَ لَا یَطْلُبُ الْآخِرَةَ بِعَمَلِ الدُّنْیَا،»۲۳
و آخرت را به وسیله عمل صالح دنیوی نجوید.
«قَدْ طَامَنَ مِنْ شَخْصِهِ،»۲۴
اظهار فروتنی کند،
«وَ قَارَبَ مِنْ خَطْوِهِ،»۲۵
گامها را کوچک بردارد،
ادامه مطلب ...خطبه ۳۱ نهج البلاغه
اخلاقیة، سیاسیة
وَ مِنْ کَلام لَهُ (عَلَیْهِالسَّلامُ)
از سخنان آن حضرت است
لَمّا اَنْفَذَ عَبْدَاللّهِ بْنَ عَبّاس اِلَى الزُّبَیْرِ قَبْلَ وُقُوعِ الْحَرْبِ یَوْمَ الْجَمَلِ لِیَسْتَفیئَهُ اِلى طاعَتِهِ
قبل از جنگ جمل به وقتى که عبداللّه بن عباس را نزد زبیر فرستاد تا او را به نظم و اطاعت حضرت بازگرداند
«لَا تَلْقَیَنَّ طَلْحَةَ»۱
با طلحه ملاقات مکن،
«فَاِنَّکَ اِنْ تَلْقَهُ تَجِدْهُ کَالثَّوْرِ عاقِصاً قَرْنَهُ»۲
زیرا او را همچون گاوى بینى که شاخش را روى گوشش کج کرده،
«یَرْکَبُ الصَّعْبَ وَ یَقُولُ هُوَ الذَّلُولُ.»۳
بر مرکب چموش سوار مى شود و مى گوید رام است.
«وَ لکِنِ الْقَ الزُّبَیْرَ،»۴
اما با زبیر دیدار کن،
«فَاِنَّهُ اَلْیَنُ عَریکَةً، »۵
زیرا او را طبیعتى نرم است،
«فَقُلْ لَهُ:»۶
به او بگو:
«یَقُولُ لَکَ ابْنُ خالِکَ:»۷
پسر دایى ات مى گوید:
«عَرَفْتَنی بِالْحِجازِ،»۸
در حجاز مرا شناختى،
«وَ اَنْکَرْتَنی بِالْعِراقِ!»۹
و در عراق مرا انکار کردى!
«فَما عَدا مِمّا بَدا؟»۱۰
براى تو از بیعتى که با من داشتى چه مانعى پیش آمده؟
اَقُولُ: هُوَ (عَلَیْهِالسَّلامُ) اَوَّلُ مَنْ سُمِعَتْ مِنْهُ هذِهِ الْکَلِمَةُ اَعْنى «فَما عَدا مِمّا بَدا».
مى گویم: آن حضرت اولین کسى است که این جمله «فَما عَدا مِمّا بَدا» از او شنیده شده.
خطبه ۳۰ نهج البلاغه
سیاسی
وَ مِنْ کَلام لَهُ (عَلَیْهِالسَّلامُ)
از سخنان آن حضرت است
فى مَعْنى قَتْلِ عُثْمانَ
درباره قتل عثمان
پس از پخش شایعات دخالت امام در قتل عثمان در سال 35 هجرى این خطبه افشاگرانه را ایراد کرد):
الرّد على اشاعات الخصُوم
پاسخ به شایعات دشمن:
«لَوْ أَمَرْتُ بِهِ لَکُنْتُ قَاتِلاً،»۱
اگر به کشتن عثمان امر کرده بودم قاتلش بودم،
«أَوْ نَهَیْتُ عَنْهُ لَکُنْتُ نَاصِراً،»۲
و اگر نهی کرده بودم یارش بودم.
«غَیْرَ أَنَّ مَنْ نَصَرَهُ لَا یَسْتَطِیعُ أَنْ یَقُولَ:»۳
البته کسی که او را یاری داد نمی تواند بگوید
«خَذَلَهُ مَنْ أَنَا خَیْرٌ مِنْهُ،»۴
من از کسی که او را یاری نداد بهترم.(1)
«وَ مَنْ خَذَلَهُ لَا یَسْتَطِیعُ أَنْ یَقُولَ:»۵
و آن که او را یاری نداد نمی تواند بگوید
«نَصَرَهُ مَنْ هُوَ خَیْرٌ مِنِّی.»۶
آن که یاریش کرد از من برتر است.
«وَ أَنَا جَامِعٌ لَکُمْ أَمْرَهُ،»۷
من وضعش را در چند جمله برای شما خلاصه می کنم:
«اسْتَأْثَرَ فَأَسَاءَ الْأَثَرَةَ،»۸
عثمان استبداد و خودکامگى پیشه کرد،
«وَ جَزِعْتُمْ فَأَسَأْتُمُ الْجَزَعَ،»۹
شما بى تابى کردید و از حد گذراندید.
«وَ لِلّهِ حُکْمٌ وَاقِعٌ فِی الْمُسْتَأْثِرِ وَ الْجَازِعِ.»۱۰
و برای خدا در خود کامگى و ستمکارى، و در بى تابى و تندروى، حکمى است(2) که تحقّق خواهد یافت.
(1). آن شخص (مروان) است که رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله و سلّم او را تبعید کرد امّا عثمان او را به مدینه آورد و داماد او شد و در انحراف و کشته شدن او نقش داشت.
(2) در سال 35 هجرى مخالفان عثمان با یکدیگر مکاتبه کردند، و بر عزل عثمان هم داستان شدند، از مصر دو هزار نفر به فرماندهى ابو حرب غافقى، و از کوفه دو هزار نفر به رهبرى مالک اشتر و زید بن صوحان، و از بصره گروه زیادى به فرماندهى حرقوص بن زهیر، به طرف مدینه آمدند ابتداء در اطراف شهر جمع شدند و سپس در مسجد مدینه و آنگاه منزل عثمان را محاصره کردند، و پس از دروغ و عهد شکنى او را کشتند.
نهج البلاغه خطبه ۲۹
سیاسیة ،اخلاقیة،تاریخیة
وَ مِنْ خُطْبَة لَهُ (عَلَیْهِالسَّلامُ)
از خطبه هاى آن حضرت است
بَعْدَ غَارَةِ اَلضَّحَّاکِ بْنِ قَیْسٍ صَاحِبُ مُعَاوِیَةَ عَلَى اَلْحَاجِّ بَعْدَ قِصَّةِ الْحَکَمَیْنِ وَ فِیهَا یَسْتَنْهِضُ أَصْحَابَهُ لَمَا حَدَثَ فِی اَلاِطْرَافِ
پس از برنامه حکمین و تاخت و تاز ضحّاک بن قیس، که در این خطبه به آنچه در اطراف قلمرو حکومتش به وجود آمده اشاره نموده و پیروانش را به ایجاد نظم و صلاح ترغیب فرموده است.
«اَیُّهَا النّاسُ»۱
اى مردمى که
«الْمُجْتَمِعَةُ اَبْدانُهُمْ»۲
بدنهاتان با هم،
«الْمُخْتَلِفَةُ اَهْواؤُهُمْ! »۳
و خواهشهاتان مختلف است!
«کَلامُکُمْ یُوهِی الصُّمَّ الصِّلابَ»۴
کلامتان سنگ سخت را مى شکند،
«وَ فِعْلُکُمْ یُطْمِعُ فیکُمُ الْأَعْداءَ. »۵
و عملتان دشمن را نسبت به شما به طمع مى اندازد.
«تَقُولُونَ فِى الْمَجالِسِ کَیْتَ وَ کَیْتَ»۶
در مجالس لاف و گزاف مى زنید،
«فَاِذا جاءَ الْقِتالُ قُلْتُمْ:»۷
و به وقت جنگ فریاد مى کنید:
«حیدی حَیادِ.»۸
اى جنگ از ما دور شو!
«ما عَزَّتْ دَعْوَةُ مَنْ دَعاکُمْ»۹
دعوت کسى که شما را بخواند ارزش نیابد،
«وَ لَا اسْتَراحَ قَلْبُ مَنْ قاساکُمْ.»۱۰
و قلب آن که رنج شما را تحمل کند آسایش ندارد.
«اَعالیلُ بِاَضالیلَ»۱۱
بهانههاى دور از منطق مى آورید،
«دِفاعَ ذِى الدَّیْنِ الْمَطُولِ.»۱۲
همانند بدهکارى که بى دلیل از طلبکار تمدید مى طلبد.
«لَا یَمْنَعُ الضَّیْمَ الذَّلیلُ»۱۳
ذلیل و ترسو ستم را از خود بازنمى دارد،
«وَ لَا یُدْرَکُ الْحَقُّ اِلّا بِالْجِدِّ.»۱۴
و حق بدون تلاش به دست نمى آید.
«اَىَّ دار بَعْدَ دارِکُمْ تَمْنَعُونَ؟»۱۵
از کدام خانه بعد از خانه خود دفاع مى کنید؟
«وَ مَعَ اَىِّ اِمامٍ بَعْدی تُقاتِلُونَ؟»۱۶
و همراه کدام پیشوا پس از من به جنگ مى روید؟
«الْمَغْرُورُ وَاللّهِ مَنْ غَرَرْتُمُوهُ،»۱۷
به خدا قسم فریب خورده کسى است که شما او را فریب داده اید،
«وَ مَنْ فازَ بِکُمْ فَقَدْ فَازَ وَاللّهِ بِالسَّهْمِ الْأَخْیَبِ،»۱۸
و آن که شما بهره او شوید به خدا قسم که به تیر قرعه اى که سهمى ندارد دست یافته،
«وَ مَنْ رَمی بِکُمْ فَقَدْ رَمی بِاَفْوَقِ ناصِلٍ.»۱۹
و آن که به کمک شما تیر انداخت تیرى بى کمان و پیکان پرتاب کرد.
«اَصْبَحْتُ وَاللّهِ لَا اُصَدِّقُ قَوْلَکُمْ»۲۰
صبح کردم در حالیکه به خدا سوگند نه گفته شما را باور مى کنم،
«وَ لَا اَطْمَعُ فى نَصْرِکُمْ،»۲۱
و نه طمعى به یارى شما دارم،
«وَ لَا اُوعِدُ الْعَدُوَّ بِکُمْ.»۲۲
و نه دشمن را از شما مى ترسانم.
«ما بالُکُمْ؟»۲۳
شما را چه شده؟
«ما دَواؤُکُمْ؟»۲۴
دواى دردتان چیست؟
«ما طِبُّکُمُ؟»۲۵
و راه علاجتان کدام است؟
«الْقَوْمُ رِجالٌ اَمْثالُکُمْ.»۲۶
دشمن هم مانند شماست.
«اَقَوْلاً بِغَیْرِ عَمَل؟!»۲۷
چرا سخن بدون عمل؟!
«وَ غَفْلَةً مِنْ غَیْرِ وَرَع ؟!»۲۸
و غفلت بدون پرهیزکاری؟!
«وَ طَمَعاً فى غَیْرِ حَقٍّ؟!»۲۹
و طمع در غیر حق؟!
خطبه ۲۸ نهج البلاغه
اخلاقیة ، اجتماعیة ، عقائدیة
وَ مِنْ خُطْبَة لَهُ (عَلَیْهِالسَّلامُ)
از خطبه های آن حضرت است
در بیوفایی دنیا و توجه به آخرت
معرفة الدنیا
«أَمَّا بَعْدُ،»۱
پس از حمد حق،
«فَإِنَّ الدُّنْیَا أَدْبَرَتْ،»۲
دنیا پشت کرده
«وَ آذَنَتْ بِوَدَاع،»۳
خبر به وداع می دهد،
«وَ إِنَّ الْآخِرَةَ قَدْ أَقْبَلَتْ»۴
و آخرت روی نموده
«وَ أَشْرَفَتْ بِاطِّلاَعٍ.»۵
و سر برآورده است،
«أَلَا وَ إِنَّ الْیَوْمَ المِضْمَارَ،»۶
آگاه باشید که امروز روز تمرین،
«وَ غَداً السِّبَاقَ،»۷
و فردا زمان مسابقه است،
«وَ السَّبَقَةُ الْجَنَّةُ،»۸
مزدِ برنده بهشت،
«وَ الْغَایَةُ النَّارُ;»۹
فرجام بازنده آتش است
«أَفَلَا تَائِبٌ مِنْ خَطِیئَتِهِ قَبْلَ مَنِیَّتِهِ!»۱۰
آیا کسی نیست که قبل از رسیدن مرگش توبه کند؟
«أَلَا عَامِلٌ لِنَفْسِهِ قَبْلَ یَوْمِ بُؤْسِهِ!»۱۱
آیا کسی نیست که پیش از رسیدن روز سختی اش چاره اندیشد؟
«أَلَا وَ إِنَّکُمْ فِی أَیَّامِ أَمَل مِنْ وَرَائِهِ أَجَلٌ;»۱۲
هشیار باشید که شما در روزگار آرزو هستید که به دنبالش مرگ است.
«فَمَنْ عَمِلَ فِی أَیَّامِ أَمَلِهِ قَبْلَ حُضُورِ أَجَلِهِ فَقَدْ نَفَعَهُ عَمَلُهُ،»۱۳
کسی که در ایام آرزو قبل از آنکه مرگش فرا رسد عمل کند عملش سودمند است،
«وَ لَمْ یَضْرُرْهُ أَجَلُهُ.»۱۴
و مرگش به او زیان نرساند،
«وَ مَنْ قَصَّرَ فِی أَیَّامِ أَمَلِهِ قَبْلَ حُضُورِ أَجَلِهِ،»۱۵
و آن که در روزگار آرزویش پیش از رسیدن مرگش تقصیر کند
«فَقَدْ خَسِرَ عَمَلَهُ،»۱۶
محصول کارش خسارت است.
«وَ ضَرَّهُ أَجَلُهُ.»۱۷
و مرگش برای او زیان دارد.
«أَلَا فَاعْمَلُوا فِی الرَّغْبَةِ کَمَا تَعْمَلُونَ فِی الرَّهْبَةِ.»۱۸
آگاه باشیدکه به وقت خوشی چنان عمل کنید که وقت ترس عمل می کنید.
«أَلَا وَ إِنِّی لَمْ أَرَ کَالْجَنَّةِ نَامَ طَالِبُهَا،»۱۹
بدانید که مانند بهشت که خواهانش خواب باشد ندیدم،
«لَا کَالنَّارِ نَامَ هَارِبُهَا،»۲۰
و همچون عذاب که گریزانِ از آن در غفلت باشد سراغ ندارم.
«أَلَا وَ إِنَّهُ مَنْ لَا یَنْفَعُهُ الْحَقُّ یَضُرُّهُ الْبَاطِلُ،»۲۱
هشیار باشید کسی که حق سودش ندهد باطل او را ضرر زند،
«وَ مَنْ لَا یَسْتَقِمُ [۱] بِهِ الْهُدی،»۲۲
و آن را که هدایت،مستقیم ننماید
«یَجُرُّ بِهِ الضَّلاَلُ إِلَى الرَّدَی.»۲۳
گمراهی او را به هلاکت کشاند.
«أَلاَ وَ إِنَّکُمْ قَدْ أُمِرْتُمْ بِالظَّعْنِ،»۲۴
بدانید شما به کوچ از دنیا امر شده،
«وَ دُلِلْتُمْ عَلَى الزَّادِ;»۲۵
و بر تهیه توشه دلالت شده اید. ادامه مطلب ...